boczne drogi

Gostivar – miasto, którego nie ma w przewodniku

22 lipca 2020

Są takie miasta w Macedonii, które Macedończycy z uprzedzenia omijają szerokim łukiem. Turyści z kolei nawet nie pomyślą, by czegoś szukać w nich czy ich pobliżu. W polskich przewodnikach nie ma o nich słowa albo są potraktowane skrótowo.

Dzisiaj zabiorę Cię do jednego z nich. Przedstawiam Gostivar.

Elita armii Aleksandra

Różne są teorie na temat tego, kim byli pierwsi mieszkańcy regionu Polog. Różnie również odbierane są te wycinki macedońskiego terytorium, jak okolice Debaru, Tetova i Gostivaru właśnie. Skąd tak różne opinie, uprzedzenia, a nawet obawy?

W tych miastach większość stanowią muzułmanie. Największą grupę wśród nich stanowią Albańczycy, ale są też Romowie, Torbesze, Boszniacy czy Turcy. Incydenty z dawnej i najnowszej historii dzielą tych, którzy omijają te miejscowości z daleka. A gdyby spojrzeć na nie od wewnątrz?

Być może obawa przed mieszkańcami tego regionu korzeniami swymi sięga znacznie głębiej niż moglibyśmy przypuszczać. Stąd wywodzić się mieli bowiem Agrianie, którzy należeli do elity lekkiej piechoty w armii Aleksandra Wielkiego. Podczas jego kampanii w Azji zyskali sobie sławę jako bezlitośni żołnierze, których nie sposób zmusić do poddania. Kto by nie czuł respektu przed spadkobiercami takiej tradycji?

Z drugiej strony, to także miasto słynące z szeroko otwartych ramion.

Miasto pełne gości

Etymologia nazwy Gostivar pozostaje przedmiotem dyskusji. Jednak wszystkie teorie sprowadzają się do jednego wniosku: osada ta od początku znana była ze swojej gościnności!

Od średniowiecza miasto znane było z letnich, bogatych jarmarków, na które ściągali handlarze z różnych stron świata. Gdy tereny te zajęli Turcy, jarmarków nie tylko nie zawieszono, ale wręcz zaczęły się rozwijać. Powstało wiele zajazdów (karawanserajów), a do osady sprowadzało się coraz więcej ludzi. Rozrastający się ośrodek Turcy nazywali Gostivarem – „miastem pełnym gości”.

Popełni błąd ten, kto uzna, że w tak licznie zamieszkiwanym przez muzułmanów mieście nie znajdą się zabytki chrześcijańskie. W najbliższej okolicy Gostivaru znaleźć można pozostałości czterech wczesnochrześcijańskich bazylik. Jedna z najcenniejszych w Macedonii, z zachowanymi śladami po trzech baptysteriach, znajduje się we wsi Stenče i pochodzi z V wieku. Niedaleko miasta ze szczytu Suva Gora spoglądają ruiny twierdzy, wokół której według podań niegdyś znajdowało się wiele założeń klasztornych i cerkwi. Klasztory te miały swoje folwarki w mieście, mnisi i ich laiccy pomocnicy zachodzili więc często do tamtejszych zajazdów. Ponoć po jednej z takich wyjątkowo udanych wizyt miasto zyskało swoje miano…

Po kapeluszu ich poznacie

Nie jest to miasto, w którym przystaje się dla zabytków. Z pewnością oryginalna turecka wieża zegarowa z 1728 roku (wciąż działająca!) warta jest zobaczenia. Wielbiciele architektury koniecznie powinni zobaczyć Dom Beja (Begova Kašta, w armii osmańskiej „bej” oznaczał wodza). Pochodzący z XVIII wieku dom figuruje na liście Narodowych Zabytków Kultury. To doskonały przykład budownictwa mieszkalnego elit tamtego okresu.

Przede wszystkim jednak to miasto, w którym spogląda się uważniej na ludzi. Mieszkańcy Gostivaru wyróżniają się między sobą charakterystycznym dla swojej grupy etnicznej ubiorem. Na porządku dziennym są tu pięknie haftowane tureckie kamizelki. Romscy mężczyźni chodzą w „gangsterskich” kapeluszach typu fedora. Biała filcowa qeleshe wyróżnia Albańczyków. Muzułmanie, którzy odbyli hadżdż, pielgrzymkę do Mekki, widywani są w wysokich, białych nakryciach głowy.

Jest jeszcze jeden argument, przemawiający za zwolnieniem w Gostivarze. Nic tak nie sprzyja leniwemu obserwowaniu ludzi wokół, jak dobre jedzenie… A Gostivar słynie z baklavy oraz burka spod saća na sposób sarajewski! Gdzie je znaleźć?

A to już tajemnica, do odkrycia samodzielnie lub… z przewodnikiem! 

Najlepszy pstrąg w Macedonii

Zaledwie kwadrans drogi od Gostivaru leży miejscowość, która na mapie nie wyróżnia się niczym. Dotychczas odwiedzany w zasadzie wyłącznie przez dobrze poinformowanych Macedończyków oraz… koneserów ryb, Vrutok zdobywa coraz większą popularność. I to wcale nie za sprawą średniowiecznego klasztoru, bektaszyskiej tekke czy stanowisk archeologicznych.

Stąd wypływa Vardar, najważniejsza i najdłuższa rzeka w Macedonii.

Vrutok ma potencjał, by rywalizować z innymi tego typu atrakcjami w kategorii ekoturystyka. Dzięki bijącemu tu źródle, wodzie tak lodowatej, że z trudem można utrzymać ją dłużej w rękach, już od pokoleń we wsi funkcjonowały liczne studnie, które zaopatrywały osadę w wodę pitną. Dziś nie studnie, a stawy zapewniają wsi utrzymanie. Są to stawy hodowlane, w których hodowany jest wysokiej klasy pstrąg kalifornijski. Vrutok poszczycić się może również własnym gatunkiem pstrąga – pstrągiem złocistym.

Skoro są ryby, muszą być i restauracje. A wyglądają zjawiskowo! Wysoka jakość jedzenia, fantastyczne położenie, przyjemny, orzeźwiający chłód źródła Vardaru przyciąga coraz więcej turystów i smakoszy. Podobno konsumpcja ryb w miejscowych restauracjach zaczyna zbliżać się do ochrydzkiej. A przecież to Ochryda słynie ze swojej pastrmki (ochrydzkiego pstrąga)!

Zapomniana macedońska Piękność

Wodospad wewnątrz Ubavicy. Zdjęcie: Biljana Dabeska

Macedonia jest krajem, który budzi zainteresowanie każdego speleologa za sprawą setek różnorodnych jaskiń. W przewodnikach wymienia się tylko jedną z nich, najłatwiej dostępną jaskinię Vrelo w Kanionie Matka. Jednak nad starą, szutrową i zapomnianą już drogą Gostivar-Kičevo ukryła się inna, zachwycająca macedońska perełka. 

Jaskinia Ubavica („Piękność”) przedstawiona została opinii publicznej za sprawą Dušana Manakovicia, skopijskiego profesora. Badania jaskini pod przewodnictwem profesora prowadzone były w latach 1962-1966. Mimo tysiącletnich stalaktytów i stalagmitów, mieniących się wewnątrz kolorów, zalewanych częściowo lub w całości galerii i tuneli, przepływającej wewnątrz rzeki, a nawet siedmiometrowego, podziemnego wodospadu – jaskinia pozostawała znana tylko nielicznym. W 2005 roku macedońsko-francuska grupa speleologów podjęła się dalszych badań, odkrywając nowe korytarze i zapewniając Ubavicy miejsce pośród najdłuższych jaskiń w Macedonii. Piękność liczy przynajmniej 1300 metrów, do tej pory nie dotarto do jej końca. Przypuszcza się, że może znajdować się gdzieś po drugiej stronie masywu, w pobliżu wsi Zajas.

Odkryta ponad pół wieku temu, jaskinia dotychczas nie uzyskała żadnej ochrony, nie podjęto też działań w celu udostępnienia jej wyspecjalizowanym turystom. W zasadzie jedynymi gośćmi Ubavicy pozostawali studenci skopijskiego Instytutu Geografii oraz speleolodzy. Po wielu latach starań, w końcu udało się zdobyć fundusze na ochronę oraz udostępnienie macedońskiej Piękności. Projekt wspiera Unia Europejska.

Mieszkańcy pobliskiej wsi liczą, że udostępnienie jaskini przywróci życie ich miejscowości. Niegdyś znajdująca się przy linii kolejowej Gostivar-Kičevo wieś dziś jest odcięta od świata. Działalność klubów alpinistycznych i speleologicznych z Gostivaru oraz samych mieszkańców, których pozostała garstka, powoli zmienia ten stan rzeczy. A jest o co walczyć, bowiem poza niezwykłą jaskinią okolica ma do zaoferowania także szlak wspinaczkowy, przyciągający alpinistów.

Macedońsko-albańska wycieczka VIP!

Czy chcesz odwiedzić Macedonię tak, jak nie zaoferuje Ci tego żadne polskie biuro podróży? Czy chcesz być pierwszą osobą, która odkryje piękno regionu? Czytaj dalej!

Zostałam zaproszona do macedońsko-albańskiego projektu działającego w ramach dotacji unijnych IPA.

Jest to projekt, którego głównym założeniem jest wspieranie sektora turystycznego i promowanie regionu Polog w Macedonii oraz Elbasan w Albanii. STEP działa na korzyść budowania porozumienia transgranicznego. Projekt wspiera nowe, niestandardowe inicjatywy turystyczne.

W najbliższych tygodniach wraz z koordynatorami Step – Smart Tourism Enhancement Project podjęliśmy się przygotowania specjalnej oferty dla małej grupy turystów z Polski. W programie tym znajdą się m.in. miejsca, które opisane zostały powyżej – łącznie z jaskinią Pięknością!

Jeżeli nie chcesz przegapić pojawienia się oferty, jeśli chcesz być informowany na bieżąco o tych i innych nieznanych atrakcjach Macedonii albo po prostu chcesz mieć Macedonię w swojej skrzynce mailowej… zapisz się na newsletter!

0 0
Article Rating
Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Zobacz wszystkie komentarze